Historia e Bashkisë

Historiku i zhvillimit të zonës

Qyteti Vau-Dejes ka qene nje qytet I vogel dhe shume I lashte me emrin <<Danja>> qe I perket vitit 1127.Ekzistojne troje te vjetra te keshtjelles dhe kishes se Shen Markut nder me te vjetrat ne Ballkan,qe sot kane vlera arkeologjike per studime historike.

Ne pjesen e poshtme te lugut te SH’Markut (ish vendodhja e stabilizimit te kinezeve) cdo vit diten e Sh.Markut me 25 prill behej nje panair I madh ku merrnin pjese e gjithe Zadrima dhe tregetaret e qytetit te Shkodres te cilet tregtonin te gjitha llojet e mallrave qofte bujqesore,blegtorale,si dhe vegla pune primitive te asaj kohe te cilat ne te gjitha ditet e vitit nuk  gjendeshin,pas meshe,njerezit blinin tek ky panair.Kjo vazhdonte deri ne oret e vona te dates 25 prill.

Ne cep te panairit ishte nje ndertese e bere nga inxhinieri Italian “Muci” I cili ishte pergjegjes I ndertimit te rrugeve Lac-Puke. Ai ndertoi kete shtepi dy-kateshe per familjen e tij gjate kohes se banimit te tij ne Shqiperi  e qe me vone sherbeu per popullin e Dejes si ambulance,e me vone spital po ne Deje.

Kjo eshte kalaja me e hershme ilire me prijes Leke Zaharine I cili ishte bashkepunetor me Gjergj Kastriotin  me principata deri ne kufi me Dukagjinin,Lezhe,Puke e Mirdite qe perkojne edhe sot qendres se forte kundra turqeve dhe Venedikut.

Ketu eshte bere lufta me e madhe ku eshte vrare Lek Zaharia me venedikasit dhe shume luftetare te kesaj zone,ku u derdh shume gjak.

Lek Zaharia u varros ne Kishen e Shen Mrise ne Vau-Dejes ku eshte rindertuar sot.

Gjithashtu ndodhet dhe ishulli I Shurllahut I cili eshte monument I kategorise se pare dhe ka vlera historike dhe arkeologjike si dhe eshte zone qe ka prioritet per zhvillimin e turizmit.

Vendbanim I hershem,vend thesaresh te medhenj,sidomos I shume kishave qe numerohen 365-Elter,ku cdo dite do shihej meshe ne Elter.

Zadrima e eperme ben pjese ne ultesiren perendimore te Shqiperise dhe ka nje pozite mjaft te favorshme per zhvillimin ekonomik te saj. Pershkohet nga 2 lumenj,Drini dhe Gjadri te cilet ne periudhen e dimrit sillnin demtime mjaft te medha.

Nepermjet grykave te ketyre lumenjve,fryn murlani nje ere e fuqishme dhe e thate e cila shkakton deme te medha ne bujqesi. Afersia  qe ka me detin Adriatik ben qe puhite e detit te vijne deri ne keto vise.

Ne Zadrimen e Eperme ben pjese Hajmeli,Pistulli,Shelqeti,Kaca,Naraci,Mjeda e qyteti Vau-Dejes.

Per resurset qe ka dhe pjellorine e tokes u vu re edhe nga pushtuesit e huaj.

Si krahine e rendesishme e Shqiperise veriore del e pranishme ne shume relacione dhe dokumenta te hershme.

Nisin qe ne shekullin XII-XIII,kur Ana Komena permend nder te tjera,fushen e Zadrimes e veprimet luftarake te Romes se Bizantit. Ajo shenon <<Ajo eshte nje treve me zhvillim bujqesor>>. Ne nje dokument te vitit 1402  shkruhet se kjo krahine veriore eshte e pasur me drithera duke konkuruar dhe Venedikun prandaj Venedikasit vendosen monopolet.

Kalaja e Sardes dhe e Danjes jane dy kala antike qe I japin emer zones tone ne arenen kombetare dhe nderkombetare,kala te cilat u shkaterruan nga turqit.

Vau Dejes-I ishte nje zone strategjike strategjike per vete faktin se kalonin rruget antike per tu lidhur me lindjen dhe perendimin. Nga Lisusi vinte rruga e vjeter romane neper Nenshat,Hajmel duke kaluar pastaj ne Lac e ne Qafe te Gurit dhe nepermjet grykes se Gomsiqes kalonte ne Puke(Via Pucaea).

Vau Dejes eshte nje qender qe daton ne  koherat e hershme ilire dhe vertetesia gjendet tek gjetja e shume varrezave Ilire.

Nga Shkodra nepermjet lundrave primitive kalonin ne stacionin doganor te Vau Dejesit ne <<Castelin e Vigut>> per ne Orosh e Naims.

Ne udhetimin qe ben Prashniker(Arkeologu Austriak)  thote:

Rruga e pare qe duhej te merrej per te shkuar ne Vau Dejes (1916) ishte e veshtire ,duke kaluar me lunder primitive dhe u gjendem perballe nje fshati te djegur nga serbet(Mjeda). Vazhduam rrugen nga Laci dhe pame se ne mes te Lacit e Naracit kishte <<Tuma>> te cilat ishin 2 metra te larta me nje perimeter 15-20 m.

Pra sic shihet zona e Vau-Dejesit njihej qe ne antikitet me nje zhvillim ekonomik te kulturor mjaft te madh.